6 minutos de lectura

O polbo é un dos alimentos máis simbólicos da gastronomía galega. Unha ración de polbo é en si mesma unha festa, un exercicio de convivencia, de folclore ou case de historia. Este típico manxar galego é un dos produtos pesqueiros con maior aumento de demanda dos últimos anos, pero as capturas en Galiza están a descender dende o 2016. O eterno debate sobre a procedencia do polbo que consumimos é, se cadra, máis aguda nun ano de capturas tan escasas.

A preocupación das empresas que pescan e comercializan polbo, e as moitas dúbidas da xente que o consumimos, fixo que o pasado 15 de marzo se realizase un webinar sobre “A situación do polbo en Galicia: Problemas actuais e oportunidades de futuro” ao que tiven a sorte de asistir. Este seminario foi organizado polo proxecto financiado con fondos europeos CEPHS & CHEFS e a USC. Extraio neste artigo algunha conclusións dese evento no que participaron numerosas expertas en cefalópodos así como representantes da Xunta, do sector e das empresas comercializadoras.

Un elemento clave nas cadeas tróficas

O polbo é un molusco cefalópodo ao igual que o son os calamares, chocos, potas, potóns, puntillas, etc. Ten un corpo mol, sen esqueleto interno, 8 tentáculos e 3 corazóns. Octopus vulgaris ten unha distribución case cosmopolita, e podemos atopalo en moitas partes do océano mundial. Na parte leste do Océano Atlántico captúrase dende Escocia ate Cabo Verde e no Mar Mediterráneo. Para capturalos úsanse nasas que teñen que estar rodeados de rede ou doutro material con aberturas non menores de 10mm. Está prohibido o uso desas garrafas negras que se ven moitas veces como crebas.

Entre a dieta do polbo están por suposto, os crustáceos como as centolas ou nécoras, pero tamén peixes e moluscos bivalvos. Non está no alto da cadea trófica, senón que é comido por moito outros animais como peixes, aves, lobos mariños, cetáceos, lontras e cefalópodos. Unha das razón polas que os polbos poden camiñar sobre dúas patas é para despistar aos seus depredadores. A súa posición intermedia nas cadeas tróficas fai que a desaparición desta especies poida desencadear efectos en cadea, tanto por exceso como por defecto de abundancia. O aumento no número de polbos pode diminuír as especies nas que depreda, como as nécoras, e a súa desaparición pode afectar, por exemplo, a peixes peláxicos.

Ciclo de vida condicionado polo ambiente

As femias coidan dos ovos ate a súa eclosión e despois morren. A elevada fecundidade de Octopus vulgaris (poden poñer entre 1 e 5 millóns de ovos) non evita a grande vinculación entre o desenrolo desta especie e a condicións ambientais. O tempo que transcorre entre a fecundación do ovo e a súa eclosión depende moito da temperatura e pode variar entre 20-25 días a 25ºC ate 125 días a 13ºC.

Esquema do ciclo vital do polbo. Fonte: Rey-Méndez-2015

Dos ovos sae unha paralarva de aspecto semellante a un adulto en miniatura. Este primeiro estadio de vida do polbo flota no océano (fase planctónica) alimentándose de plancto para posteriormente asentase no fondo mariño. A reprodución está acoplada aos afloramentos de forma que a eclosión dos ovos coincide con períodos de forte proliferación de algas para que as paralarvas teñan alimento. Aínda que os expertos non saben indicar con exactitude cal é factor clave, parece que a temperatura do océano inflúe fortemente na supervivencia do primeiro estadio do desenrolo. Posteriormente desprazase ao fondo mariño para vivir ate a idade adulta apegado ao fondo (fase bentónica).

A peor tempada que se recorda

Evolución das capturas do polbo. Fonte: pesgadegalicia.gal

No que vai da tempada 2020-21 de polbo, á que só lle restan un par de meses para rematar, lévase capturado menos da metade do que se capturou en toda a tempada 2019-20. É certo que aínda queda tempo para que esta tendencia mude, pero non parece que vaia ser así. Esta tendencia á baixa parece algo global, xa que dende o 2010 o número de capturas de cefalópodos descenderon en todo o mundo. O número de quilos de polbo capturados descende imparablemente dende o 2016 en Galiza, o que levou a que incluso moita da xente que ten permex nasa-polbo non saíse a faenar esta tempada.

A forte vinculación do polbo ás condicións ambientais fai que despois dun bo ano de capturas sexa case seguro que o seguinte vaia ser peor, e iso a xente do mar sábeo. Quizais esta tendencia tamén esté condicionada polo cambio climático, pero de momento é difícil distinguir os seus efectos da dinámica natural deste recurso.

TempadaQuilosImporte
2020-21 (ate o 24 de marzo)729.369,165.928.126,24€
2019-201.895.39813.881.399,06€
Capturas de polbo. Fonte: pescadegalicia.gal

O centro do mundo do polbo

O debate sobre a procedencia do polbo non é novo. Cada vez que me sento diante dunha ración de polbo á feira con outros comensais, surxe a pregunta de se realmente estamos a comer un polbo galego ou se a única auga que tocou este animal en Galiza foi a da pota onde se coceu. O certo é que as nosas costas atópanse no centro do mercado global do polbo, non só polo número de capturas senón tamén polos fluxos de comercialización. O polbo galego expórtase por todo o mundo, pero tamén hai empresas que importan este produto pesqueiro doutros lugares como Portugal ou Italia para vender dentro e fóra de Galiza.

Para estar seguro de que se compra un polbo galego o máis doado é mirar a etiqueta. Esta é unha práctica que debéramos seguir para ser máis consciente do que comemos e consumir responsablemente. Ten que constar entre outras cousas a zona e a forma de captura. Se se trata dun polbo galego indicará como lugar de caputura Zona 27-VIIIc e como forma de captura nasa ou trampa.

Existen varias marcas de calidade como “Pescaderias” ou “Pulpo de Lonja” que debemos buscar se queremos comprar un produto galego. A primeira, é un selo de identidade para a promoción de peixes e mariscos da frota artesanal, e “Pulpo de Lonja” é a marca colectiva baixo a que se comercializa o polbo das confrarías de Fisterra Corcubión, Lira, Muros, O Pindo e Porto do Son.

Covid-19 e polbo

Este é o peor ano de capturas que se recorda e isto supón un problema máis para as persoas que viven deste recurso. Ao mal ano do polbo hai que sumarlle os prexuízos causados pola Covid-19, que lle quitou ao sector unhas das súas principais vias de venda: o canal horeca. A normalidade post-covid tamén trouxo unha maior complexidade para os comercializadores que deben asistir a subastas online, cando antes podían valorar o produto que compraban “en directo”. Incluso para moitas pulbeiras que subsisten a pesar da pandemia e se ven obrigadas a mercar un produto foráneo.

Máis información

Rey-Méndez, Manuel. (2015). Cultivo de pulpo: una alternativa en la producción a pequeña escala.

El Confidencial. 05/10/2020. Alerta por la desaparición del pulpo en Galicia: 2020 será el peor año de la historia

Deixa unha resposta

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.

Información básica sobre protección de datos Ver más

  • Responsable Alexandre García Regueira.
  • Finalidad  Moderar los comentarios. Responder las consultas.
  • Legitimación Tu consentimiento.
  • Destinatarios  Dinahosting SL.
  • Derechos Acceder, rectificar y suprimir los datos.
  • Información Adicional Puedes consultar la información detallada en la Política de Privacidad.